|Cmentarze wojenne w Galicji Zachodniej|

Cmentarze wojenne w Galicji Zachodniej

OKR?GI CMENTARNE

Mapa okr?gów cmentarnych Oddzia?u Grobów Wojennych C. K. Komendantury Wojskowej w Krakowie

Ca?y teren Galicji Zachodniej podzielono na XI okr?gów cmentarnych. W kolejno?ci by?y to okr?gi: Nowy ?migród (31 cmentarzy), Jas?o (31 cmentarzy), Gorlice (54 cmentarze), ?u?na (27 cmentarzy), Pilzno (26 cmentarzy), Tarnów (62 cmentarze), D?browa Tarnowska (15 cmentarzy), Brzesko (50 cmentarzy), Bochnia (40 cmentarzy), Limanowa (29 cmentarzy), Kraków (22 cmentarze).

Schemat organizacyjny Oddzia?u Grobów Wojennych C. K. Komendantury Wojskowej w Krakowie.

Okr?g I - ?MIGRÓD

Okr?g cmentarny nr I - ?migród jest jednym z wi?kszych okr?gów w Galicji Zachodniej, za? jego powstanie zwi?zane jest z ci??kimi walkami w zimie 1914 – 1915 r. kiedy to wojska rosyjskie by?y bliskie wej?cia na Nizin? W?giersk?, po przekroczeniu g?ównego grzbietu wododzia?owego i zaj?ciu miejscowo?ci Zborov, Stropkov i Medzialborce . Od wschodu granic? okr?gu stanowi O?enna , gdzie znajduj? si? 3 cmentarze i ?ysa Góra gdzie mo?emy zwiedzi? odremontowany obiekt (cho? nie do ko?ca zgodnie z pierwotnym wygl?dem), za? od zachodu obejmuje on tereny Wysowej i Blechnarki z niewielkimi le?nymi cmentarzami i U?cia Gorlickiego w którym cmentarz wojskowy mo?emy znale?? w pobli?u cmentarza parafialnego.

W sumie w tym okr?gu znajduje si? 31 cmentarzy – wszystkie zaprojektowane przez znanego s?owackiego architekta Dušana Jurkovi?a. By?y to chyba najpi?kniejsze cmentarze Galicji Zachodniej zarówno ze wzgl?du na ró?norodno?? form architektonicznych, dba?o?? o najmniejszy detal, jak równie? ze wzgl?du na umiejscowienie w terenie Beskidu Niskiego.
G?ównym budulcem Jurkovi?a by?o drewno– mia? nadziej? ?e po?o?one najcz??ciej na eksponowanych zboczach lub szczytach cmentarze po wsze czasy b?d? pod opiek? ludno?ci – nie móg? przewidzie? upadku monarchii austro-w?gierskiej, pó?niej II wojny ?wiatowej i wreszcie nies?awnej akcji „Wis?a”, w których wyniku obecnie cmentarze te s? czasem jedynymi ?ladami ludzkiej obecno?ci w górskich dolinach. Przez lata cmentarze te niszcza?y ale w tej chwili Okr?g I ma chyba najwi?kszy procent obiektów po generalnym remoncie. Niestety, du?a cz??? arcydzie? Jurkovi?a po przeprowadzanych "remontach" bardzo odbiega od wygl?du oryginalnego - szczególnie dotyczy to cmentarzy Nr 44 w D?ugiem, Nr 43 w Radocynie czy Nr 45 w Lipnej. W przewa?aj?cej ilo?ci przypadków przy remontach zupe?nie zaniedbano spraw? w?a?ciwego odtworzenia pól grobowych, zdarza si? ?e nowe krzy?e stoj? w przypadkowych miejscach niezgodnie z zachowanymi planami archiwalnymi. Cz?sto zaniedbuje si? pami?? o poleg?ych nie wykonuj?c nowych tabliczek imiennych.

W okr?gu ?migrodzkim zachowa?a si? równie? najwi?ksza liczba pi?knych inskrypcji autorstwa Hansa Hauptmanna. Mimo tego ?e, cmentarze znajduj? si? czasem w g??bi lasu, to od czasu wyznakowania do wi?kszo?ci z nich szlaków doj?ciowych przez gorlicki oddzia? PTTK znikn?? problem z lokalizacj? ich w terenie. Aby przeczyta? opis i obejrze? zdj?cia danego cmentarza nale?y klikn?? na nazw?. ?ród?o: www.cmentarze.gorlice.net.pl

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu I - ?migród

Cmentarze w Okr?gu I ?migrodzkim s? ponumerowane od 1 do 11 i od 43 do 62

Nr 1 O?enna Nr 2 O?enna Nr 3 O?enna Nr 4 Grab Nr 5 Grab Nr 6 Krempna Nr 7 Desznica Nr 8 Nowy ?migród Nr 9 ?ysa Góra Nr 10 Wola Ciekli?ska Nr 11 Wola Ciekli?ska
Nr 43 Radocyna Nr 44 D?ugie Nr 45 Lipna Nr 46 Konieczna Beskidek Nr 47 Konieczna Nr 48 Regetów Wy?ny Nr 49 Blechnarka Nr 50 Wysowa Nr 51 Rotunda Nr 52 Zdynia Nr 53 Czarne
Nr 54 Krzywa Nr 55 G?adyszów Nr 56 Smerekowiec Nr 57 U?cie Ruskie - Gorlickie Nr 58 Przys?up Nr 59 Przys?up Nr 60 Magura - Prze??cz Ma?astowska Nr 61 Wirchne Nr 62 Banica

Okr?g II - JAS?O

Okr?g cmentarny nr II - Jas?o obejmuje 31 cmentarzy, które po?o?one s? w pobli?u szlaków komunikacyjnych tak, ?e zwiedzanie nie sprawia trudno?ci. Zosta?y prawie wszystkie zaprojektowane przez niemieckiego porucznika z Drezna, in?yniera budowlanego Johanna Jägera. By? kierownikiem artystycznym Okr?gu II (jasielskiego), od 25 lipca 1917 do ko?ca akcji równie? jego komendantem. Obj?? komendantur? po poruczniku w stanie spoczynku Leo Wellartcie (25.VII 1915 – 25.VII. 1917 r.)

Cmentarze w tym okr?gu po?o?one s? na ogó? w rozproszeniu i nie tworz? wi?kszych zespo?ów. W tym ma?o ciekawym krajobrazowo terenie, Jäger stan?? przed trudnym zadaniem budowy nekropoli. Stosowa? surowiec rodzimy czyli kamie?. Z niego powstawa?y zarówno mury ogrodzenia jak te? i obramowania grobów. Chocia? przewa?aj? obiekty kamienno – betonowe, to na wielu z nich dominuj? ogrodzenia drewniane oraz centralny drewniany krzy?. Cmentarze zak?ada? cz?sto przy kapliczkach, na cmentarzach cholerycznych i parafialnych.

Na mogi?ach przewa?nie montowano produkowane masowo, ?eliwne stylizowane krzy?e nagrobne w kilku rodzajach. Tylko na kilku obiektach stosowano krzy?e drewniane. Za?o?enie przestrzenne cmentarzy opiera si? w wi?kszo?ci na planie prostok?ta z pod?u?n? osi? symetrii. Po?owa cmentarzy posiada inskrypcje pomnikowe autorstwa Hansa Hauptmana oficera koncepcyjnego pisz?cego takie teksty dla ca?ej Galicji. Wi?kszo?? cmentarzy jest w dobrym stanie, ale s? obiekty które wymagaj? natychmiastowego remontu. Spotka?em równie? ?lady dewastacji w postaci pourywanych ?eliwnych krzy?y.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu II - Jas?o

Cmentarze w Okr?gi II Jasielskim s? ponumerowane od 12 do 42

Nr 12 Cieklin - Dobrynia Nr 13 Cieklin Nr 14 Cieklin Nr 15 Harklowa Nr 16 Osobnica Nr 17 Osobnica Nr 18 D?bowiec Nr 19 Tarnowiec Nr 20 Bierówka Nr 21 Warzyce Nr 22 Jas?o Ulaszowice
Nr 23 Jas?o Nr 24 Jas?o Nr 25 Trzcinica Nr 26 S?aw?cin Nr 27 S?aw?cin Nr 28 Jab?onica Wa?ówka Nr 29 Siepietnica Nr 30 ?wi?cany Nr 31 Szerzyny Nr 32 Szerzyny Nr 33 Swoszowa
Nr 34 O?piny Nr 35 O?piny Nr 36 Podzamcze Nr 37 Krajowice Nr 38 Ko?aczyce Nr 39 Ko?aczyce Nr 40 Bie?dziedza Nr 41 Bie?dziadka Nr 42 Sieklówka

Okr?g III - GORLICE

Okr?g cmentarny nr III - Gorlice obejmuje swoim zasi?giem tereny najci??szych walk o prze?amanie frontu rosyjskiego wiosn? 1915 r . Operacja ta, w opracowaniach historycznych nosi nazw? Bitwy Gorlickiej , wzgl?dnie Gorlicko - Tarnowskiej. Mimo ?e by?a to najwi?ksza i najwa?niejsza bitwa ca?ego frontu wschodniego w spo?ecze?stwie polskim jest bardzo nik?a ?wiadomo?? jej znaczenia. Cz?sto nawet jest pomijana (podobnie jak inne epizody Frontu Wschodniego ) w opracowaniach dotycz?cych I wojny ?wiatowej oraz na stronach internetowych o tej tematyce. Warto wiedzie? ?e bitwa ta rozpocz?ta od godz. 10 - tej rano 2 maja przynios?a dla Pa?stw Centralnych i dla Rosji bardzo wa?ne skutki. W wyniku rozpocz?tej ni? ofensywy wiosenno- letniej, zadano Rosjanom kl?sk?, zajmuj?c z powrotem prawie ca?? Galicj?, Królestwo Polskie i Litw? oraz Kurlandi?. Du?e znaczenie militarne mia?o w ci?gu tej ofensywy odbicie z r?k Rosjan Przemy?la.

Tak ocenia? w li?cie do ?ony znaczenie tej bitwy pu?kownik Hans von Seeckt, szef sztabu 11 Armii : " (...) znów zdobyli?my Zachodni? Galicj? i zmusili?my Rosjanina, aby opu?ci? du?? i najlepsz? cz??? Polski , przep?dzili?my go daleko od Granicy Górnego ?l?ska, zabezpieczyli?my Kraków i W?gry, rozbili?my mu ca?kowicie armi?, a dwie inne zmusili?my do odwrotu. To ju? jest pi?kny rezultat, a przecie? armia przy tym jeszcze w pe?ni zdolna do dzia?ania, jeszcze trzy zupe?nie nie u?yte dywizje w rezerwie." Z kolei ówczesny szef sztabu generalnego c.k. armii marsza?ek polny Franz Conrad von Hotzendorf stwierdzi? : "Gdybym mia? powiedzie? które dni w moim ?yciu zawodowym by?y dla mnie najwa?niejsze, to by?y to dni 2 i 3 maja 1915 r., gdy ze wzgórz na zachód od Gorlic widzia?em pobite wojska rosyjskie w odwrocie".

Tak?e i dla spo?ecze?stwa polskiego rozpocz?ta Bitw? Gorlick? ofensywa mia?a donios?e znaczenie. W wyniku tych dzia?a? prawie wszystkie ziemie polskie znalaz?y si? w r?kach Pa?stw Centralnych, które aby pozyska? przychylno?? Polaków ju? w nast?pnym roku wyrazi?y zgod? na utworzenie pierwszych zr?bów pa?stwowo?ci polskiej co w dalszej perspektywie zaowocowa?o odzyskaniem niepodleg?o?ci.

Nie bez znaczenia by? te? fakt i? przesuni?ty na wschód front przesta? pustoszy? Galicj? Zachodni? i Królestwo. Korzy?ci czysto militarne to : 140 tys. Rosjan wzi?tych do niewoli, 100 dzia? i 300 karabinów maszynowych zdobytych - tyle tylko do 12 maja. Rosja nie podnios?a si? ju? nigdy w?a?ciwie z tej kl?ski. By? to pocz?tek jej ko?ca, zmiany polityczne do których po niej dosz?o prowadzi?y po równi pochy?ej do rewolucji.

Innym efektem walk by?y setki tysi?cy zw?ok ?o?nierzy le??ce na pobojowiskach. Niektórych poleg?ych chowano w prowizorycznych grobach , nawet jeszcze w czasie walk, przewa?nie p?ytko. Nieliczni znale?li miejsce spoczynku na kwaterach po?o?onych na cmentarzach wiejskich, wi?kszo?? spocz??a w miejscach ?mierci, cz?sto le??cych w du?ym rozproszeniu. Takie pochówki cz?sto utrudnia?y upraw? pól na których si? znalaz?y, a tak?e zachodzi?a obawa ?e mog? sta? si? ogniskiem epidemii. Dlatego te?, a tak?e i? w owym czasie panowa?o powszechne przekonanie ?e ?o?nierzom wszystkich walcz?cych armii nale?y si? godniejsze miejsce spoczynku, pod koniec 1915 roku Austriacy utworzyli Wydzia? Grobów Wojennych przy Ministerstwie Wojny. W wyniku prac tego Wydzia?u powsta?o na terenie Galicji Zachodniej 400 cmentarzy wojennych na których spocz??y mi?dzy innymi ekshumowane zw?oki oko?o 43 tys. ?o?nierzy.

W samym Okr?gu III znajdowa?o si? 55 cmentarzy (zobacz - jeden cmentarz nr 89 zosta? zlikwidowany w zwi?zku z budow? osiedla) o ??cznej powierzchni 31 682 m2 co stanowi a? 11,8 % powierzchni wszystkich w Galicji Zachodniej. Geograficznie po?o?one s? na terenie Beskidu Niskiego i Pogórza Ci??kowickiego, g?ówne ich zgrupowania znajduj? si? wzd?u? doliny S?kówki, wzd?u? drogi Gorlice - ?u?na w Stró?ówce oraz w samych Gorlicach. Ponadto du?e zgrupowania obiektów s? po?o?one wzd?u? rzeki Ropy i w okolicach Biecza. Prawie po?owa obiektów znajduje si? wzd?u? linii frontu z maja 1915 r. 43 cmentarze to obiekty samodzielne, z czego 2 zbudowano przy istniej?cych wcze?niej kapliczkach (nr. 99 i 105) za? jeden przy krzy?u przydro?nym (nr. 75). Osiem obiektów za?o?ono na miejscowych cmentarzach , dalsze trzy to pochówki ?o?nierzy wyznania moj?eszowego na miejscowych kirkutach (nr. 90, 107 i 130a ). Na wi?kszo?ci cmentarzy spoczywaj? ?o?nierze wszystkich trzech armii jednak dwa z nich kryj? prochy tylko Niemców (nr. 89 i 99), natomiast a? pi?? po?wi?cono ?o?nierzom wrogiej armii - Rosjanom (nr. 83 , 92, 98, 100 i 101). Wi?kszo?? tych obiektów jest w dobrym stanie technicznym, kilka po remoncie generalnym (nr. 71, 79, 80, 86, 87, 103, 106, 130). Trzy nie istnieje, lub w zasadzie nie istnieje (nr. 89, 90 i 107).

Wiele jednak z cmentarzy tego Okr?gu (mimo dobrego obecnie stanu technicznego) po remoncie wygl?da zgo?a inaczej ni? na zdj?ciach archiwalnych z okresu I wojny ?wiatowej czy zdj?ciach z okresu mi?dzywojennego. Kilka wyremontowano ca?kowicie niezgodnie z pierwotnym wygl?dem, na przewa?aj?cej cz??ci obiektów poszczególne elementy architektury wykonano odmiennie ni? w wystrojach oryginalnych. Bardzo wiele do ?yczenia pozostawia odtworzenie pó? grobowych. W niektórych przypadkach na "wyremontowanych" cmentarzach brakuje wi?cej ni? 1/3 oryginalnej liczby nagrobków, lub nagrobki po remoncie s? poprzestawiane na niew?a?ciwe groby. Bardzo cz?sto podczas remontów w tym Okr?gu nie wykonuje si? tabliczek nagrobnych lub wykonuje si? je sporadycznie z bardzo du?ymi przek?amaniami w stosunku do danych wynikaj?cych ze spisów poleg?ych i planów archiwalnych.

Cmentarze lokowano najcz??ciej na eksponowanych miejscach w pobli?u szlaków komunikacyjnych. Tylko do 10- ciu obecnie nie da si? podjecha? (pod prawie sam? bram?) samochodem, jednak najdalej przy zwiedzaniu ich w ten sposób trzeba si? oddali? od pojazdu na oko?o 500 m, przy czym do samego obiektu doprowadz? nas najcz??ciej znaki czarno-bia?ego szlaku doj?ciowego. Styl cmentarzy projektowanych w przewa?aj?cej wi?kszo?ci (wyj?tek stanowi cmentarz nr. 91 w Gorlicach) przez wiede?skiego in?yniera Hansa Mayra przywyk?o okre?la? si? jako "germa?ski". Pe?no w tym Okr?gu ró?nego rodzaju masywnych pomników w postaci betonowych lub kamiennych krzy?y, ?cian pomnikowych czy pylonów. Ogrodzenie cmentarza to na ogó? mur pe?ny z silnie zaakcentowan? bram? - bardzo rzadko projektant stosowa? p?oty drewniane lub inny rodzaj ogrodzenia. Wyj?tek stanowi?y do?? cz?ste furtki drewniane, rzadziej wykonywane by?y one z kutej stali. Surowo?? zastosowanych przez projektanta materia?ów w pewnej mierze równowa?? wykonane z drewna wysokie krzy?e (wg. 2 projektów), z daszkiem, wzorowane prawdopodobnie na sztuce ludowej.

Mayr zastosowa? je na 40 - tu cmentarzach, mo?na wi?c powiedzie? ?e s? one jakby jego wizytówk?, bardziej nawet ni? "germa?skie" mury, które mo?emy spotka? tak?e w projektach z innych Okr?gów. Natomiast wszystkie krzy?e na grobach wykonane s? wy??cznie z metalu, typowe, kute lub odlewane z ?eliwa, dzi?ki czemu dotrwa?y do dzisiaj na ogó? w dobrym stanie. W odró?nieniu od Okr?gu tarnowskiego, gdzie g?ównym projektantem by? Heinrich Scholz, nie spotyka si? tu wcale nawi?za? do sztuki antyku. Z wszystkich Okr?gów Cmentarnych Galicji Zachodniej, ten wydaje si? najwa?niejszy i najciekawszy, zarówno w za?o?eniach organizatorów akcji budowy tych cmentarzy, jak i z punktu widzenia osób zainteresowanych histori? I wojny ?wiatowej.

Gorlickie cmentarze - kliknij

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu III - GORLICE

Cmentarze wojenne w Okr?gu III Gorlice ponumerowane s? od 63 do 130 B

Nr 63 P?tna Nr 64 Bartne Nr 65 Ma?astów Nr 66 Ma?astów Nr 67 Ropica Ruska(Górna) Nr 68 Ropica Ruska (Górna) Nr 69 Przegonina (Bodaki) Nr 70 Rychwa?d (Owczary) Nr 71 ?osie Nr 72 Ropa Nr 73 Szymbark - ??gi
Nr 74 Szymbark Nr 75 Szymbark Nr 76 Szymbark - Siary Nr 77 Ropica Ruska (Górna) Nr 78 Ropica Ruska (Górna) Nr 79 S?kowa Nr 80 S?kowa Nr 81 M?cina Wielka Nr 82 M?cina Wielka Nr 83 Wapienne Nr 84 Bednarka
Nr 85 Rozdziele Nr 86 Ropica Polska (Dolna) Nr 87 Gorlice- Nowodwór Nr 88 Gorlice - Sokó? Nr 89 Gorlice Nr 90 Gorlice Nr 91 Gorlice Nr 92 Stró?ówka Nr 93 Stró?ówka Nr 94 Stró?ówka Nr 95 Stró?ówka
Nr 96 Stró?ówka Nr 97 Stró?ówka Nr 98 Gorlice - Glinik Mariampolski Nr 99 Kobylanka Nr 100 Kobylanka Nr 101 Libusza Nr 102 Wójtowa Nr 103 Pagorzyna Nr 104 Strzeszyn - Wilczak Nr 105 Biecz Nr 106 Biecz
Nr 107 Biecz Nr 108 Biecz Nr 109 Biecz Nr 110 Binarowa Nr 111 Rac?awice Nr 126 Florynka Nr 127 Binczarowa Nr 128 Wawrzka Nr 129 Grybów Nr 130 a Grybów Nr 130 b Grybów

Okr?g IV - ?U?NA

Okr?g cmentarny nr IV - ?U?NA obejmuje tereny najwi?kszych walk o prze?amanie frontu rosyjskiego w dniach 1 -3 maja 1915 r. W sk?ad okr?gu wchodzi 27 cmentarzy ponumerowanych od 112 do 125 i od 131 do 143. Pierwszym kierownikiem artystycznym i g?ównym projektantem wi?kszo?ci cmentarzy by? Polak Jan Szczepkowski. W projektowaniu bra? równie? udzia? porucznik Hans Mayr, niemiecki architekt i in?ynier – cmentarz nr 124 w Mszance i niemiecki sier?ant saperów Anton Müller – cmentarz nr 125 w Zagórzanach, 116 i 118 w Staszkówce oraz 135 i 136 w Zborowicach.

Obiekty s? bardzo zró?nicowane, od skromnych drewnianych cmentarzy po monumentalne budowle.
Cmentarze zak?adano jako samodzielne, przy cmentarzach parafialnych, przy kapliczkach i na kirkutach(Bobowa nr 132) wi?kszo?? z nich zlokalizowana jest w pobli?u dróg komunikacyjnych. G?ównym budulcem by? kamie? i beton, drzewo w ma?ych ilo?ciach.
Najciekawszym cmentarzem w tym okr?gu jest cmentarz nr 123 ?u?na - Pustki, zosta? w ca?o?ci odbudowany ??cznie ze spalon? gontyn? w czerwcu 1985 r. Ulubionymi motywami Szczepkowskiego by?y bardzo cz?sto spotykane w tym okr?gu masywne bramy oraz wysokie krzy?e ?elazne i betonowe na postumencie, umiejscowione w tylnej ?cianie cmentarzy jako pomnik np. w Bobowej.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu IV - ?u?na

Cmentarze w Okr?gu IV ?u?na s? ponumerowane od 112 do 125 i od 131 do 143

Nr 112 Rozembark Ro?nowice Nr 113 Olszyny Nr 114 Rzepiennik Strzy?ewski Nr 115 Rzepiennik Marciszewski Nr 116 Staszkówka Dawidówka Nr 117 Staszkówka Nr 118 Staszkówka Nr 119 Staszkówka Nr 120 ?u?na
Nr 121 Biesna Nr 122 ?u?na Nr 123 ?u?na Pustki Nr 124 Mszanka Nr 125 Zagórzany Nr 131 Stró?e Nr 132 Bobowa Nr 133 Bobowa Nr 134 Siedliska
Nr 135 Zborowice Nr 136 Zborowice Nr 137 Ci??kowice Nr 138 Bogoniowice Nr 139 Tursko ?osie Nr 140 Tursko Zapotocze Nr 141 Ci??kowice Rakutowa Nr 142 Ostrusza Nr 143 Ostrusza

Okr?g V - PILZNO

Okr?g cmentarny nr V - PILZNO graniczy od po?udnia z okr?giem Jas?o, a od zachodu z okr?gami Tarnów i D?browa Tarnowska. Okr?g po?o?ony jest w dolinie Wis?oki, zachodnia cz??? nale?y do Pogórza Ci??kowickiego a wschodnia do Pogórza Strzy?owskiego.

G?ównym projektantem wiekszo?ci cmentarzy by? in?. arch. por. Gustav Rossman, który by? wspierany przez Michaela Matscheko i Rittera von Glassnera.
Komendantami tego okr?gu byli: Oberleutnant (porucznik) Franz Nemec (24.11.1915 ÷ 04.12.1916) i Hauptmann (kapitan) Ladislaus Zeithammer (04.12.1916 ÷ 30.11.1917)
Dzia?ali tu równie? malarze: Franz Poldene autor akwareli oraz Janos Czencz twórca pocztówek do akcji propagandowej.

Styl obiektów nie jest jednolity, cho? niektóre elementy powtarzaj? si?. Podstawowym budulcem by? kamie? i beton, z których to wybudowano 10 pomników i 10 krzy?y centralnych oraz kaplic? na cmentarzu w Kleciu. Na mogi?ach dominuj? betonowe stele z ?eliwnymi tablicami i ?elazne krzy?e. W okr?gu tym znajduje si? 26 cmentarzy o numeracji zaczynaj?cej si? od 217 do 232 i od 234 do 243. Na cmentarzach tych pochowani s? ?o?nierze armii austro - w?gierskiej i rosyjskiej a tylko na pi?ciu z nich ?o?nierze niemieccy (nr. 236, 240, 241, 242 i 243) Najwi?kszymi cmentarzami tego okr?gu pod wzgl?dem pochówku jest cmentarz nr. 220 Klecie i cm. nr. 242 Zasów na którym pochowano po 238 ?o?nierzy.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu V - PILZNO

Cmentarze w Okr?gu V - Pilzno s? ponumerowane od 117 do 232 i od 234 do 243

Nr 217 Januszkowice Nr 218 Bukowa Nr 219 B?a?kowa Nr 220 Klecie Nr 221 Klecie Nr 222 Brzostek Nr 223 Brzostek Nr 224 Brzostek Nr 225 Brzostek
Nr 226 Zawadka Brzostecka Nr 227 Gorzejowa Nr 228 Przeczyca Nr 229 Skurowa Nr 230 D?borzyn Nr 231 Jod?owa Nr 232 Jod?owa Nr 234 Lubcza Nr 235 S?otowa
Nr 236 Pilzno Nr 237 Pilzno Nr 238 Parkosz Nr 239 ??ki Górne Nr 240 Czarna Nr 241 Ró?a Nr 242 Zasów Nr 243 Jastrz?bka Stara

Okr?g VI - TARNÓW

Okr?g cmentarny nr VI - TARNÓW jest najwi?kszym pod wzgl?dem liczby obiektów (62 cmentarze) Okr?g Cmentarny w Galicji Zachodniej. Powstanie cmentarzy na jego terenie zwi?zane jest z przebieganiem przez ten teren linii frontu na prze?omie 1914 1 1915 roku. Szczególne skupienia obiektów znajduj? si? na brzegach rzeki Bia?ej, gdzie do dzisiaj w lasach po obu jej stronach mo?emy jeszcze spotka? ?lady okopów. Du?e grupy cmentarzy mo?emy tak?e znale?? na wzgórzach masywu Wa?u (523 m ) oraz Lubinki pomi?dzy Bia?? i Dunajcem. Cz??? cmentarzy le?y w obr?bie masywu Brzanki (538 m). W znacznej wi?kszo?ci cmentarze w tym Okr?gu zachowa?y si? w stanie bardzo dobrym ze wzgl?du m.in. na to ?e ich elementy architektoniczne by?y tworzone z trwa?ych materia?ów; z drewna w niewielu przypadkach wykonano tylko krzy?e centralne lub nagrobne i p?oty. Projekty te by?y krytykowane ju? w pocz?tkowej fazie przez niektórych polskich dzia?aczy kulturalnych :" Temat to sam w sobie nie ?atwy, wymaga czucia niezwykle subtelnego, by nie zgrzeszy? brakiem pietyzmu dla swych bohaterów i nie dra?ni? uczu? tych, którzy na te pomniki patrze? b?d?. Pomniki te stawiamy nie tylko dla uczczenia poleg?ych, ale tak?e dla pami?ci ?yj?cych. Dawna sztuka pomnikowa poucza nas, ?e zawsze przy komponowaniu ka?dego pomnika starano si? da? wyraz ulubionym zaj?ciom i najszczerszym przekonaniom nieboszczyka. Cmentarze chrze?cija?skich bojowników musz? by? zatem poj?te jako “rola ?wi?tych", motywy ornamentacji ich pomników nie mog? w niczym odst?powa? od ukochanych ich przekona?. O ile? zatem powa?niej wygl?da cmentarzyk wojenny zatkni?ty dziesi?tkami krzy?ów drewnianych od tych projektowanych parków i skwerów z pretensjonalnymi pomnikami, maj?cymi przypomina? mauzolea, piramidy czy kolumny klasyczne. Krajobraz polski nie daje im dobrego t?a, a s?o?ce polskie nie zlewa ich dostatecznym ?wiat?em ". Dobrze ?e projektanci si? z tym opiniami si? nie liczyli bo mieliby?my dzisiaj puste placyki z niewielkimi pagórkami zamiast tych nieraz przepi?knych budowli.

Poza aglomeracja miejsk? Tarnowa i du?ym zag?szczeniem miejscowo?ci na po?udniowy zachód od niego, obszar Okr?gu VI ma pi?kny krajobraz ,typowy dla Pogórza Karpackiego. Na stokach Wa?u, Lubinki, Brzanki spotykamy du?e zwarte kompleksy le?ne, jednocze?nie wsz?dzie rozsiane s? gospodarstwa po??czone sieci? dróg (w wi?kszo?ci asfaltowych lub gruntowych dobrej jako?ci) pozwalaj?c? dotrze? do prawie ka?dego cmentarza samochodem. Jest to idealny teren dla turystyki uprawianej na rowerach górskich, tak?e na turystów pieszych czeka kilka szlaków znakowanych i cho? na ogó? nie prowadz? one od cmentarza do cmentarza to w wielu miejscach wyznakowano trasy doj?ciowe oraz przy drogach ustawiono du?e i czytelne drogowskazy do cmentarzy. W okolicy Tuchowa mo?na napotka? znaki czarno-?ó?te , jedynego tematycznego ("cmentarnego") szlaku na tym terenie. Warto wspomnie? niedawn? inicjatyw? tarnowskiego oddzia?u PTTK - wprowadzono indywidualny "Rajd na Raty Szlakami Cmentarzy I Wojny ?wiatowej" - odwiedzenie ka?dego cmentarza jest punktowane w specjalnych ksi??eczkach i nast?pnie w zale?no?ci od zdobytych punktów nagradzane odpowiednimi odznakami.

Oko?o 73% obiektów Okr?gu VI stanowi? cmentarze samodzielne, tylko 15 zbudowano przy istniej?cych kapliczkach, za? 2 na cmentarzach ?ydowskich w Tarnowie i Tuchowie (zachowa?y si? macewy tylko w Tarnowie). Szczególnie ciekawe s? cmentarze: nr 150 w Chojniku ze wzgl?du na idealne dopasowanie formy cmentarza do rze?by terenu; nr 153 w Siedliskach - na cmentarzu wykonano drewniane nagrobki w formie wysokich stel drewnianych nie spotykane nigdzie indziej w Galicji Zachodniej; nr 158 Tuchów Garbek i 164 w Tuchowie ze wzgl?du na pi?kne centralne krzy?e drewniane; nr 163 w Tuchowie ze wzgl?du na roztaczaj?c? si? z niego pi?kn? panoram? Pogórza; nr 171 w ?owczówku - s? na nim pochowani ?o?nierze 1 i 5 pu?ku piechoty Legionów Polskich, za? cmentarz jest pod sta?? opiek? i niezale?nie od pory roku jest zadbany; nr 187 w Wo?nicznej ze wzgl?du na niespotykan? w tym Okr?gu form? kopca - kurhanu; nr 183 w Siemiechowie - mo?na tam na pomniku g?ówny obejrze? pi?kn? p?askorze?b? ?w. Jerzego walcz?cego ze smokiem; nr 185 w Lichwinie,191 w Lubczy ,192 w Lubczy, 193 w D?brówce Szczepanowskiej, 196 w Rzuchowej i 198 w B?oniach ze wzgl?du na dobrze zachowane monumentalne pomniki centralne nieraz nawi?zuj?ce do wzorców zaczerpni?tych z kultury antycznej. Warto wiedzie? ?e jeden z cmentarzy tego Okr?gu (Siedliska nr 152) zosta? uwieczniony na kartach powie?ci Jaros?awa Haszka "Przygody dobrego wojaka Szwejka" - niestety twórca tego cmentarza Heinrich Scholz (tak?e g?ówny architekt ca?ego Okr?gu) uzyska? tam?e tylko opini? "dekuj?cego si? na ty?ach jednorocznego ochotnika", faktycznie jednak obiekty przez niego zaprojektowane nale?? do najpi?kniejszych i najbardziej udanych w Galicji Zachodniej.
?ród?o:www.cmentarze.gorlice.net.pl

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu VI - TARNÓW

Cmentarze w Okr?gu VI - Tarnów s? ponumerowane od 145 do 206

Nr 145 Gromnik Nr 146 Gromnik Nr 147 Golanka Nr 148 Chojnik Nr 149 Chojnik Nr 150 Chojnik Nr 151 Lubaszowa Nr 152 Siedliska Nr 153 Siedliska
Nr 154 Chojnik - Zadziele Nr 155 Chojnik - Stadniczówka Nr 156 Siedliska Nr 157 D?brówka Tuchowska Nr 158 Tuchów - Garbek Nr 159 Lichwin - ?azy Nr 160 Tuchów Nr 161 Tuchów Nr 162 Tuchów
Nr 163 Tuchów Nr 164 Tuchów Nr 165 Bistuszowa Nr 166 Zalasowa Nr 167 Ryglice Nr 168 Kowalowa Nr 169 ?owczów Nr 170 ?owczów Nr 171 ?owczówek
Nr 172 ?owczówek Nr 173 Ple?na Nr 174 Zab??dza - Piotrkowice Nr 175 Por?ba Radlna Nr 176 Piotrkowice Nr 177 Wo?niczna Nr 178 Wo?niczna Nr 179 Ple?na - Wo?niczna Nr 180 Tarnowiec
Nr 181 Siemiechów Nr 182 Siemiechów Nr 183 Siemiechów Nr 184 Brzozowa Nr 185 Lichwin Nr 186 Lichwin Nr 187 Lichwin - Lubinka Nr 188 Rychwa?d Nr 189 Lubinka
Nr 190 Janowice Nr 191 Lubcza Nr 192 Lubcza Nr 193 Lubcza Szczepanowska Nr 194 Szczepanowice Nr 195 Szczepanowice Nr 196 Rzuchowa Nr 197 Szczepanowice Nr 198 B?onie
Nr 199 Zbylitowska Góra Nr 200 Tarnów - Chyszów Nr 201 Tarnów Nr 202 Tarnów Nr 202 a Tarnów Nr 203 Tarnów - Krzy? Nr 204 Wola Rz?dzi?ska Nr 205 Wa?ki Nr 206 Pogórska Wola

Okr?g VII - D?BROWA TARNOWSKA

Okr?g cmentarny nr VII jest najmniejszym z okr?gów cmentarnych Galicji Zachodniej, zarówno pod wzgl?dem ilo?ci cmentarzy jak i powierzchni. Okr?g obejmuje 14 cmentarzy o numeracji 207, 208, 244-253 i 257-258, jego ??czna powierzchnia wynosi 15.549 m2 co stanowi oko?o 6% ogólnej powierzchni cmentarzy zachodnio galicyjskich. Tereny tego okr?gu to nizina po?o?ona na pó?noc od Tarnowa pomi?dzy Dunajcem na zachodzie i Wis?? na pó?nocy.

Ze wzgl?du na trudno?ci transportowe do budowy cmentarzy nie wykorzystano kamienia, tylko beton który pos?u?y? do wykonania wi?kszo?ci krzy?y, ogrodze? i innych elementów centralnych. Tylko na dwóch cmentarzach do budowy ogrodze? pos?u?y?o ?elazo, a na dwóch innych wykorzysta?o drewno do budowy krzy?a centralnego. Na wi?kszo?ci cmentarzy znajdziemy pi?kne, kute ?elazne krzy?e, którego projektantem by? Johann Watzal, pod którymi przewa?nie widniej? tabliczki nagrobne wykonane z emaliowanej blachy cynkowej. Kierownikiem artystycznym i g?ównym projektantem by? Johann Watzal, który zaprojektowa? wi?kszo?? cmentarzy w tym Okr?gu. Innym twórc? by? Emil Ladewig (wspó?twórca projektu cmentarza nr 90 w Gorlicach) który zaprojektowa? 2 cmentarze w tym Okr?gu. Na dwóch cmentarzach pochowano po II wojnie ?wiatowej poleg?ych w okolicy ?o?nierzy.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny ?wiatowej w Okr?gu VII
D?BROWA TARNOWSKA

Cmentarze w Okr?gu VII - D?browa Tarnowska s? ponumerowane od 207 do 208, od 244 do 253 i od 257 do 258

Nr 207 Lisia Góra Nr 208 Niedomice Nr 244 Radgoszcz -Naro?niki Nr 245 Radgoszcz - Zad?bie Nr 246 Radgoszcz Nr 247 Szczucin Nr 248 D?browa Tarnowska
Nr 249 Boles?aw Nr 250 Gr?boszów Nr 251 Uj?cie Jezuickie Nr 252 Otfinów Nr 253 ?abno Nr 257 Biskupice Rad?owskie Nr 258 Biskupice Rad?owskie